خواب زمستانی

حفظ و نگهداري درجه حرارت بدن در هواي سرد مستلزم هزينه گزافي است و بايستي ميزان متابوليسم را به چند برابر افزايش داد . ميزان متابوليسم جانوران کوچک خود به خود در اوج شدت مي باشد و افزايش بيشتر در زماني است که مواد غذايي کم ياب باشد يا وجودنداشته باشد. بنابراين تنها راه چاره و حل منطقي اين مشکل اين است که حيوان دست از تلاش بردارد تا درجه حرارت بدنش به حد حرارت محيط تنزل يابد .از اين رو گرمای بدن جانور گرفته شده و جانور در برابر محرک هاي خارجي نظير سرو صدا و لمس از خود به کندي واکنش نشان مي دهد .اکثر جانوراني که خواب زمستاني دارند قبل از شروع خواب زمستاني ابتدا خيلي چاق مي شوند اين ذخائر مي تواند در شرايطي که ديگر مشکل گرم نگهداري بدن وجود ندارد براي دوره هاي طولاني در شرايط نامساعد دوام بياورند .از جمله جانوراني که خواب زمستانه دارند .
خرس، سنجاب، همسترها ، موش کيسه دار ، خفاش ها و حشره خواراني نظير خارپشت ، مرغ مگس خوار(کوچکترين پرنده دنيا )و برخي از پرندگان موش خوار و… هستند.

علت خواب زمستانی در حیوانات چیست؟
آن دسته از جانوراني كه به خواب زمستاني فرو مي‏روند برخي از سلولهاي سلسله اعصاب خود را با سرعت از دست مي‏دهند، هر چند كه اين سلولها به دنبال بيداري در فصل بهار مجددا اعاده مي‏شوند.به نوشته نشريه (نيچر) محققان اكنون دريافته‏اند اين از دست رفتن سلولها با تغييراتي در يك نوع پروتئين موسوم به (تائو) كه با تخريب در بخشهاي زيست – عصبي جانداران مرتبط است، همراه مي‏گردد.آن دسته از پروتئين‏هاي تائو كه به ميزان زياد فسفاته شده‏اند عامل اصلي در هم پيچيدگي رشته‏هاي عصبي در مغز بيماران مبتلا به آلزايمر با بيماري‏هاي مشابه به شمارمي‏آيند.ميزان در هم پيچيدگي رشته‏هاي عصبي در بخشهايي از مغز نظير (هيپوكامپ) از درجه انعطاف بالايي برخوردارست بيشتر است.ارتباط تاثير مخرب پروتئين تائو با حالت خواب زمستاني و عدم فعاليت مغز و كاسته شدن از تاثير آن در حالت فعاليت عادي جانور احيانا مي‏تواند سرنخهاي مهمي براي‏مقابله با بيماريهاي نظير آلزايمر ارايه دهد.

چرا جانوران در خواب زمستانی نمی میرند؟
گروهی از جانوران چند ماه از سال را در خواب زمستانی می گذرانند این گروه در فصل زمستان، زمانی كه سطح زمین همه جا از برف پوشیده شده، به خواب می روند در چنین شرایطی دسترسی این جانوران به مواد غذایی مورد نیاز، عملاً غیر ممکن و یا بسیار مشکل می شود . به خواب زمستانی رفتن جانوران، در حقیقت تطبیق دادن خود با شرایط محیط زیست است.اگر این جانوران به خواب زمستانی نروند به علت عدم دسترسی به مواد غذایی مصرفی و یا به سبب سرمای سخت زمستانی احتمالاً تلف گردیده و از بین خواهند رفت.

آیا خواب زمستانی،حیوانات را کند ذهن می کند؟
حيواناتي که درماههاي سرد سال، به خواب عميق زمستاني فرو مي روند، طي اين مدت چندين بار ازخواب بيدارمي شوند. اين امر باعث مي شود که آنها انرژي زيادي از دست بدهند. اين موضوع کنجکاوي دانشمندان را از دير باز برانگيخته است.
تحقيقاتي که اخيراً توسط خانم “اوا ميلسزي” از دانشگاه وين، روي دو گروه از موش هاي ” زمستان خواب” انجام گرفته، نتايج ارزنده اي در برداشته است.
يک گروه از موش ها در اتاق سردي به خواب عميق زمستاني فرو رفتند . اما گروه دوم را در شرايط گرم بيدار نگه داشتند. پس از اينکه گروه اول از خواب بيدار شدند ، فعاليت مغزي آنها مورد سنجش قرار گرفت. در گروه اول مشاهده شد که آنها بسياري از آموخته هاي قبل از خواب زمستاني خود را فراموش کرده اند . در حالي که گروه دوم بسيار هشيارتر بودند. از اين رو به اعتقاد محققان اين پستانداران به اين دليل چندين بار از خواب زمستاني بيدار مي شوند، که از صدمات مغزي پيشگيري کنند. زيرا تحقيقات نشان مي دهند که بر خلاف خواب معمولي، در خواب زمستاني، سوخت و ساز تقريباً قطع مي شود و فعاليت مغزي نيز قابل اندازه گيري نيست.

زمستان خوابی حیوانات منشاء هورمونی دارد؟
گروهی از دانشمندان آمریکایی کشف کردند که زمستان خوابی برخی از حیوانات که با کاهش دمای بدن و فعالیت فیزیکی همراه است، منشاء هورمونی دارد.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از مهر، دانشمندان مرکز پزشکی جنوب غربی دانشگاه تکزاس در تحقیقات خود نشان دادند که یک هورمون خاص ماده کلیدی زمستان خوابی موشها در شرایط کمبود غذا است.این هورمون که FGF21 (مخفف عبارت فاکتور رشد فیبروبلاست) نام دارد، در تنظیم متابولیسمی شرکت می کند که می تواند راهی بسوی شناخت بهتر آسیب هایی چون (چاقی مفرط) یا دیگر صدمات متابولیسم در انسان بگشاید. نتایج این تحقیقات که در مجله (متابولیسم سلول) منتشر شده است، نشان می دهد که هورمون FGF21 توسط یک گیرنده خاص سلولی که چربی سلول را کنترل می کند، تحریک می شود و حالتی شبیه به زمستان خوابی را بوجود می آورد. این حالت باعث می شود دمای بدن و فعالیت های فیزیکی کاهش یابند. استیون کلیور استاد زیست شناسی مولکولی دانشگاه تکزاس در این خصوص توضیح داد: این هورمون متابولیسم و رفتار موش هایی که در شرایط نا مناسب غذایی قرار دارند را تغییر می دهد.

1- مهاجرت پرندگان چه هنگام آغاز می شود؟

میلیون ها پرنده از انواع مختلف، در آخر تابستان مهاجرت می كنند و زادگاهشان را به سوی مناطقی كه در زمستان آب و هوای گرمتری دارد، ترك می كنند. این پرندگان، بهار سال بعد به سرزمینی كه در آن تولید مثل می كردند، باز می گردند.

پرندگان مهاجر،‌هر ساله بیش از 32 هزار كیلومتر را می پیمایند. آن ها راه بازگشت به زادگاهشان را با دقتی خارق العاده می یابند. برخی از این پرندگان، تنها و برخی دیگر به طور دسته جمعی مهاجرت می كنند.

مهاجرت پرندگان، با تغییر طول روز آغاز می شود. تغییر طول روز، بر سیستم عصبی خاصی دریافت می كنند كه موجب می شود به سوی مناطق گرمتر پرواز كنند. زمانی كه طول روز تا حد معینی افزایش می یابد، پیام دیگری به مغزشان ارسال می شود كه باعث بازگشت آن ها به زادگاهشان می شود.